Harder en Hoger

We zijn nu een aantal jaren aan het prutsen om ons bootje wat hoger aan de wind te laten varen. Je blijft leren, dus hierbij een overzicht van wat we gedaan hebben om een aantal graden aan hoogte te winnen. Een schouw schijnt een kruishoek van 90 graden te kunnen bereiken dus we hebben nog wel even te gaan, maar we komen in de buurt. Hieronder wat mogelijkheden:

 

Nieuw tuig

Inmiddels hebben we bij Zeilmaker Den Boer een nieuw grootzeil en fok laten maken. We hebben Den Boer gekozen, omdat ons oorspronkelijke tuig daar vandaan kwam, en ze actief zijn in platbodem wedstrijden en onderzoek. We hebben zowel de fok als het grootzeil iets groter gemaakt. De fok is groter geworden door het voorste van onze twee zijstagen eraf te halen, zodat onze voordriehoek groter is geworden, en we nog wel het gemak van een stagfok hebben. Verder sluit de fok zoveel mogelijk aan op het dek zodat we zoveel als mogelijk gebruik kunnen maken van het eindplaateffect (het weglekken van luchtstroom onder de fok). Het grootzeil is iets groter geworden door de gaffel iets hoger op de mast te trekken en ietsje meer te pieken, en de giek iets lager te hangen. Dit is geen probleem omdat we bij gijpen en overstag toch ons hoofd al in moeten trekken.

Omdat we in totaal toch nog niet geweldig veel zeil hebben staan (geen kluiver) hebben we een botterfok bij besteld. Deze is zo gemeten dat we ons voorstag nog ietsje hoger op de mast trekken, en dus de voorlijklengte langer wordt. We doen dit niet boven de hanepoot, dat is niet mooi, en past niet binnen de criteria stamboek, toch kon het voorlijk van de fok nog een halve meter langer. We trekken de botterfok niet extreem ver naar achteren, zodat het ding nog hanteerbaar blijft.

Niet voor het “hoger”, wel voor het “harder”: We hebben we de laatste Kruis van Heeg de uitgeboomde botterfok “ontdekt”. Deze ouwe fok (licht doek) proppen we bij de maststrijklier weg, wordt gehesen aan het halfwinderval, en boom je uit aan loef. Dit is een stuk comfortabeler dan een waterzeil, en trekt er lekker aan. Je haalt hem ook zo weer weg als het nodig is. Zo’n waterzeil is een hoop gepruts, en je hebt weinig uitizicht als het ding staat, belangrijk omdat we meestal met 2 varen. We hebben ook een halfwinder aangeschaft, dat gaat ook super, maar duurt wat langer voor die staat.

 

Resultaten

Het tuig staat er mooi bij. Conclusie: helpt enorm. Heel simpel: Hoe ga je harder? Meer zeil, minder gewicht (citaat van de BU104).

Kluiver erbij

Er zit nog geen kluiver op onze schouw. Zou het helpen om die erbij te halen? Bij wedstrijden vaart bijna iedereen met een kluiver, maar het is vaak opvallend dat we veel schepen met kluiver gewoon bij kunnen houden. In de Spiegel der Zeilvaart (jaargang 25, nr. 6, pp. 29-30) zet Jan kooijman al vraagtekens bij het nut van het voeren van een kluiver aan de wind. Inderdaad lijkt het voor een toerschip niet erg practisch. Hij noemt:

- Het zwaard moet verschoven worden, om zeilbalans te handhaven
- Om een kluiver als aandewinds zeil te gebruiken heb je een recht voorstag, en dus een kluiver op een stag, met mogelijkheden om het stag te spannen nodig. Lastig.
- De invalshoek van wind in de kluiver moet hetzelfde zijn als de hoek van de fok vroeger, dat betekent ook weer dat het oog van fok naar binnen moet. Lastig.
- De giek komt dan meer naar de hartlijn van het schip, waardoor je meer drift krijgt, in dit geval helpt de romp mee om dwarskracht te leveren, waarbij de loefbijter zijn werk goed doet, en die loefbijter hebben we niet ;-(

In een later artikel, over de zeilprestaties van Lemsteraken, blijkt dat de kluiver aandewind slechts zin heeft bij licht weer. Zonder kluiver kan je met een vlak gesneden grootzeil beter aan de wind zeilen.

Kluiver doen we niet. We willen de boot lekker hanteerbaar houden voor twee personen. In plaats van een kluiver hebben we een botterfok besteld, samen met de extra ballast zou dat een flinke verbetering moeten zijn.

Resultaten?

Gebruikt u de kluiver aandewind? Goede resultaten? Schrijf het in het gastenboek.

Zwaarden

Je zwaarden zijn erg belangrijk. De onze zijn groot zat, flink lang, en hebben “voor het oog” een mooi profiel. Maar: ze vallen niet super, doordat er geen lood aan de onderkant zit. Verder zou er aan de vorm nog wat verbeterd kunnen worden. We hebben sowieso de talie van het zwaard veranderd, zodat ze loodrecht naar beneden kunnen (dat helpt!). 1 zwaard is afgelopen zomer gespleten (ergens paaltje geraakt?), en ze zijn niet meer erg goed, dus we gaan sparen voor nieuwe. Wie weet…

Resultaten?

Het dieper laten vallen van het zwaard scheelt een stuk. Verder is de bediending wat sneller geworden door wat vertraging uit de zwaardtalie te halen.

Boot lichter maken/ gewichtsverdeling

Dit zou nog wel eens flink kunnen helpen. We wegen ongeveer 8.5 ton. Niet ongewoon voor een Zeeschouw van 9.50 meter, maar flink zwaar vergeleken bij een gemiddelde Aak of Schokker. Dat gewicht moet je allemaal naar loef trekken als je aan de wind vaart.

Deze zomer hebben we 400 kilo ballast in onze boot gelegd. Dat we dat niet eerder hebben gedaan! Het lijkt of we een ander schip hebben! Vroeger reefden we bij een windje 4, we hebben nu tot aan windkracht 6 ongereefd gevaren. Dat is oncomfortabel, maar je hebt niet het idee dat de boot omvalt. In plaats daarvan ga je je wel wat zorgen maken over de krachten op de verstaging en de mast, maar het voelt erg goed. Bij licht weer duurt het ietsje langer om op gang te komen, maar voor de snelheid lijkt de ballast weinig uit te maken.

Bijkomend voordeel is dat de boot veel fijner beweegt in golven. De boot was vroeger eigenlijk aan het “hobbelpaarden” in de golven, nu beweegt de boot lekker met de golven mee. Als de Ouwe Tukker “blaft”  (andere mensen noemen dat geloof ik “paaltjes pikken”) ramt ie gewoon lekker door de golf heen zonder erg veel snelheid te verliezen.

De balans van de boot is wel iets veranderd, ietsje loefgieriger. Dat komt waarschijnlijk doordat we langer, meer zeil op houden, en de boot iets meer naar voren ligt (de spiegel ligt wel mooi op de waterlijn, zodat ie het water mooi loslaat, en we normaal gesproken bijna geen golf trekken). De zwaarden kunnen niet meer verder naar achteren, dus we proberen dit op te lossen door de mast verder naar voren te trimmen.

Onze motor blijft zwaar, een 6 cilinder, 5.5 liter, 100 Pk Ford. Die zal behoorlijk wat wegen, maar hij loopt wel lekker. Toen we nog geen ballast op het vlak hadden gingen we een keer bijna plat, en de boot kwam weer netjes overeind. Het werkt dus wel! Maar het gaat wat ver om de motor eruit te slopen en er een kleinere in te zetten.

Verder hebben we een watertank van 300 liter voorin. Die kan je natuurlijk leeg maken, maar de boot lijkt wat lekkerder door de golven te rammen als er wat meer water in die tank zit. Nu we ballast op het vlak hebben hebben we de watertank ietsje leger voor het goeie. De dieseltank heeft een inhoud van 250 liter, maar die hebben we toch nooit helemaal vol.

Verder hebben we wat gewicht bespaard op luiken. We hadden stalen deksels (5mm!) voor de bakskisten in de kuip. Die zijn vervangen door multiplex, maar we hebben nog een paar andere stalen luiken op slechte plekken (schuifluik boven de kajuitingang), verder zijn de zware stalen gasflessen helemaal acherin de bun vervangen door moderne plastic exemplaren. Die andere luiken verdwijnen ook nog wel. Verder blijk je nog een hele lading troep van boord te kunnen halen (waarom ligt er een oude dynamo in ons ruim?, waar zijn al die superdikke bouten voor?)…

Resultaten?

De ballast werkt super. We kunnen meer zeil op houden, en een windje 5 met vol tuig is nog prima comfortabel. Gedrag in golven is verbeterd, en de boot geeft een veel vetrouwder gevoel. Dit hadden we veel eerder moeten doen.

 

Betere trim van de zeilen, verstaging

Moet helpen. De fok hebben we iets meer naar binnen gezet, en we hebben een rail voor het lij-oog geinstalleerd, zodat we de twist van de fok kunnen regelen. Dat geeft iets minder "power" maar we kunnen nu iets hoger mikken bij het aan de wind varen. Verder kunnen we de fok nu ook goed trimmen bij bij ruime wind.

We hebben de giek ietsje meer naar binnen staan ten opzichte van de situatie met de oude zeilen, waarschijnlijk omdat de fok ook ietsje meer naar binnen staat.

Op het grootzeil hebben we een onderlijkstrekker gezet, zodat we het grootzeil mooi vlak kunnen trekken aan de wind, en bij harde wind, of juist lekker bol bij weinig wind.

Verder heb ik een blokje met takel gemaakt, om de twist in het grootzeil beter te kunnen regelen. Dat lijkt goed te werken, maar was een hoop gepruts. Uiteindelijk zijn de blokken van de grootschoot vervangen door een driehoeksconstructie, met camcleat. Door de driehoek wordt de twist in je grootzeil automatisch geregeld (vraagt me niet hoe het werkt, maar het ziet er mooi uit). De “Claes van Kieten”  8.50 meter Zeeschouw heeft ook zo’n constructie, die heeft een aantal keer de Jan Haring race gewonnen, dus slecht zal het niet zijn. Verder kan je nu het grootzeil nu met 1 hand losgooien bij een (te) dikke vlaag, en met 1 hand je zeil trimmen, of bijvoorbeel in je eentje een gijp maken bij weinig wind. Natuurlijk is het erg foei om het traditionele hakblok weg te halen, maar dit is een stuk comfortabeler, sneller en veiliger.

We hebben het voorste zijstag weggehaald, de achterste is dik zat, en we hebben ook bakstagen. Zal iets schelen in windvang, maar is vooral makkelijker omdat de fok nergens achter blijft haken.

Aan de bakstagblokken zit nu elastiek, die de blokken naar voren trekt als ze niet gebruikt worden. Je hoeft nu niet meer de kuip uit om het bakstag erbij te trekken, zodat je vaker en makkelijker het bakstag gebruikt.

We hebben een extra vertraging in de halstalie gezet, je blijkt het zeil zo nog een stuk vlakker te kunnen trekken dan we eerder deden.

De nieuwe zeilen hebben telltales, zodat je sneller ziet wanneer iets verkeerd staat, wel vermoeiend tijdens toerzeilen.

Vooral bovenaan het grootzeil, bij de gaffel was het flink prutsen om alle vouwtjes uit het zeil te krijgen. De rijglijn door de gaffel heen moet niet te strak (eigenlijk superlos), omdat je anders allerlei vouwtjes ziet bij de gaffel, en het zeil moet aan de (versterkte) hoeken hangen, niet aan het midden van de gaffel, anders kan je het grootzeil nog wel eens stuk varen met wat meer wind.

Verder zijn we aan het prutsen geweest met de juiste ruimte aan de voorkant van het zeil, bij de kloten. Die moeten mooi aansluiten bij de mast, zodat het zeil en de mast aan de wind als het ware een vleugel vormen, dat doen ze nu.

Resultaten?

Heeft u nog tips en trucs?

 

Verminderen van verstorende oppervlakken

Bij aan de wind varen is al het oppervlak dat niet bijdraagt aan de voortstuwing teveel. Reddingsboeien die aan de reling hangen, vaarbomen in het stag, maststrijkbok voorop, een hoog vrijboord...

Het stag eraf halen zal ietsje windvang schelen. Ook hebben we bij de laatste KetelCup, toen we met een grote botterfok voeren de vaarboom en pikhaak uit het stag gehaald. Scheelt windvang, maar vooral blijft de schoot van de fok nergens in haken. Makkelijk.

Resultaten

Het zal ietsje schelen, maar er steekt sowieso niet veel onnuttigs boven ons schip uit, behalve een paar antennes.

Kleinere schroef / klapschroef

We hebben niet alleen een 100 pk motor, maar ook de schroef die erbij hoort. Een drieblads schroef. Als we de motor voluit zetten komt de boot bijna in plane. Zo'n schroef zal behoorlijk remmen. Een klapschroef zal schelen, maar is behoorlijk duur. Vooral ook omdat zo'n schroef niet erg lang mee schijnt te gaan. Na een advies van Jan Kooijman komen we uit op de volgende oplossing, een tweebladsschroef, die je vertikaal achter de scheg verbergt tijdens het zeilen. Met een merkje op de schroefas kan je controleren of ie verticaal staat. Zo kan je ook nog eens een “blok hout wat in de sloot ligt” overvaren, zonder dat je schroef kapotgaat.

Resultaten

Heeft u goede ervaringen met klapschroef?

Loefbijter installeren

Dit is een mogelijkheid, en is niet zo duur, gewoon een plaatje staal aan de romp lassen. Wel moet je rekening houden met de criteria van het stamboek. En kan de zeilbalans van je schip behoorlijk veranderen. Loefbijter doen we niet, de boot is prima in balans. Wel zit vooraan de boot een soort bult waar de kielkoeling zit, zo verstoor je direct de waterstroom. We laten dus een plaatje lassen om dit wat vloeiender te laten lopen.

Resultaten

Heeft u goede ervaringen met het installeren van een loefbijter?

Home